nid un o’r meirw

angladd chavez

Mae marwolaeth Hugo Chavez wedi cael yr ymateb arferol yn y wasg Brydeinig. Maent i gyd wedi ei bortreadu fel cymysgedd o wr awdurdol a chlown. Ymunodd un aelod penwag y twitterati Cymraeg, yn disgrifio Chavez ar ddiwrnod ei farwolaeth fel ‘unben’. Pam y dicter? Mae o leiaf dri rheswm.

Er gwaethaf y cyhuddiadau hyn, credai Hugo Chavez mewn democratiaeth. ‘Roedd yn ddemocrat effeithiol a llwyddiannus. Ennillodd 13 o 14 etholiad neu referendwm. Disgrifiodd Jimmy Carter berianwaith etholiadol Venezuela fel “y gorau yn y byd”. Llwyddodd i oroesi coup yn 2002, ar ôl i arweinwyr y coup ddiddymu y Cynulliad, y Cyfansoddiad a’r Uchel Lys Uchel, gyda chefnognaeth yr Unol Dalieithau. Ond nid trwy’r Senedd a Swyddfa’r Arlywydd y datblygodd Chavez ddemocratiaeth. Ers 2006 mae 40,000 o gynghorau cymunedol wedi cael ei ffurfio, gan roi’r grym yn nwylo pobl gyffredin.

Yr ail reswm pam mae rhai wedi ei gasau yw am iddo achub y gair ‘sosialaeth’ o hanes. ‘Roedd ei sosialaeth 21ain ganrif yn un ymarferol, di-ddogma. Yn ôl Chavez, ei nod oedd “math newydd o sosialaeth, un dyneiddiol, sy’n rhoi pobl a nid periannau neu’r Wladwriaeth o flaen popeth.” Yn Venezuela mae’r weledigaeth hon wedi arwain at wasanaeth iechyd am ddim, llythyrenedd i bawb, addysg am ddim at lefel prifysgol. Mae wedi hanerru y nifer o bobl sydd mewn tlodi, a dan Chavez, mae Venezuela wedi mynd o’r wlad lleiaf cyfartal yn America Ladin i’r wlad mwya cyfartal.

Yn drydedd, helpodd Chavez i uno America Ladin. Sefydlodd Venezuela yr ALBA, bloc economiadd sy’n cynnwys Bolifia, Ciwba, Ecuador a Nicaragua. Ond trwy herio grym yr Unol Dalieithau mewn fforymau rhyngwladol (a chael ei feirniadu am wneud hyn), mae wedi caniatau pobl mwy ‘cymhedrol’ (fel Lula ym Mrasil) i ddatblygu llais cryf ac annibynnol i America Ladin, a dechrau creu cyrff rhanbarthol heb ddylanwad Gogledd America. Llynedd, ffurfiodd holl wledydd yr Americas (ar wahan i’r UDA a Chanada) CELAC, yn cynnwys llywodraethau o bob lliw.

Roedd yn hawdd i Chavez ddylanwadu ar y symudiad i uno’r cyfandir, oherwydd fod Venezuela wedi dangos y budd ymarferol o gydweithredu. Mae cynllun PETROCARIBE wedi rhannu cyfoeth olew Venezuela gyda 18 gwlad. Trwy delerau da, a rhannu peth o’r elw drwy gronfeydd datblygu, mae Venezuela yn rhoi 1.5% o’i GDP fel cymorth rhyngwladol pob blwyddyn (mae Sweden ar ben y tabl ‘swyddogol’ cymorth rhyngwladol gyda 1%, mae UDA yn rhoi 0.2%).

Yn achos Nicaragua, gwelais y gwahaniaeth gyda’m llygaid fy hun. Ariannwyd llawer o’r rhaglenni cymdeithasol – Dim Llwgu (gyda 100,000 o ferched yn cael arian i ddechrau ffermio a thyfu), Dim Usuriaeth (80,000 o ferched yn derbyn benthyciadau i ddechrau busnes), cynlluniau i wella ffyrdd a thai – gyda cymorth Venezuela.

Mae Venezuela yn bell i fod yn berffaith. Mae problemau enbyd gyda llygredd, gyda’r sustem gyfiawnder, a throsedd. Nid yw gwelliant safon bywydau mwyafrif y wlad wedi cael yr effaith ar y problemau hyn yr oedd Chavez a’i Lywodraeth wedi gobeithio.

Mae rheswm arall pam mae pobl mor llawn o ddicter at Chavez. Mae llawer yn Venezuela a thu hwnt yn credu na ddylai rhywun fel Chavez – oherwydd ei hil a’i ddosbarth – fod wedi arwain gwlad. ‘Roedd iaith Chavez yn ymfflamychol a lliwgar, iaith ei fagwraeth dlawd, iaith pobl gyffredin Venezuela. ‘Roedd hi’n amlwg fod Chavez o dras Ameindiaidd ac Affricanaidd, nid y bobl gaiff eu geni i arwain gwlad, neu cael chwarae teg yn y Wasg Orllewinol ac mewn twitterverse.

Credaf y bydd pobl sy’n disgwyl gweledigaeth Chavez, ar lefel ei wlad ac yn rhyngwladol, ddatod yn cael eu siomi, oherwydd mae’r newidiadau wedi rhoi gwreiddiau dwfn yng nghymdeithas Venezuela ac mewn cyrff rhanbarthol.

‘Los que mueren por la vida, no pueden llamarse muertos.’

‘Y rhai sy’n marw dros fywyd, ni allwch eu galw yn feirw.”

Ali Primera, canwr Venezuela nueva canción

clawr603 bachMae’e erthygl hyn yn Barn mis Ebrill, gan Ben Gregory.



Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s