crefydd ag ernesto cardenal

 

Cwrddodd Gareth Miles ag Ernesto Cardenal o Nicaragua yn 2000. Mae erthygl am Cardenal a’i farddoniaeth wedi ymddangos ym Barn y mis hwn. Diolch i Gareth a Barn am roi eu caniatad i ddefnyddio’r erthygl ar flog yr Ymgyrch. I dansgrifio i Barn, gweler fan hyn.

Llunie Nicaragua 327

Cyflwynwyd Gwyl Barddoniaeth Rhyngwladol Granada i Ernesto Cardenal eleni. Cwrddodd Angharad Tomos ag Ernesto yn 2001.

CREFYDDA gan Gareth Miles, Barn, Rhif 602, Mawrth 2013

Rydw i newydd glywed fod Capel (M.C.) Rhydyclafdy wedi cau.

Mae carreg farch yn ei libart ac arni lechen yn datgan: ODDIAR Y GARREG HON GERLLAW EGLWYS Y PLWYF HWN Y TRADDODWYD Y BREGETH GYNTAF YN LLEYN GAN HOWEL HARRIS, AR EI YMWELIAD CYNTAF A’R WLAD ODDEUTU 2 O’R GLOCH DYDD LLUN CHWEFROR  2fed 1741. EI DESTUN YDOEDD “DELED DY DEYRNAS.”

Eglwys Llanfihangel Bachellaeth yw’r un y cyfeirir ati. Dywedir yn lleol nad y garreg ger Capel Rhydyclafdy yw’r un y safodd Harris arni a bod yr un iawn yn rhan o wal ysgubor un o ffermydd yr ardal.

Yng Nhapel Rhydyclafdy, nos Sul, Tachwedd 29ain, 1958, y traddododd Tom Nefyn ei bregeth olaf. Ymhen rhyw hanner awr wedi’r oedfa, wrth swpera yn ‘Isallt’, cartref Mrs Annie Evans, gweddw un o’r blaenoriaid, rhoddodd ei ben ar y bwrdd a bu farw.

Yn yr un addoldy, ddydd Iau, Mawrth 30ain 1967, y priodwyd fy nghymar a fi.

Cefais fy magu ychydig lathenni o Gapel Croes-y-waen (M.C.), Waunfawr; yn ei gysgod yn llythrennol, ac yn ei gysgod a’i lewych, yn ffigurol. Efallai na fuaswn yn Gymro oni bai am ei ddylanwad. Yn sicr ddigon ni fuaswn yn awdur. Cymerwn arnaf fod yn gas gen i, fel y rhelyw o’m cyfoedion, dreulio  pnawniau Sadwrn yn y Festri, yn ateb cwestiynau Arholiadau Ysgrifenedig Henaduriaeth Arfon ar Actau’r Apostolion a dysgu talpiau o’r Ysgrythyr ar gof ar gyfer yr Arholiadau Llafar ond roeddwn wrth fy modd. Swynid fi gan geinder a pherseinedd geiriau fel Pan edrychwyf ar y nefoedd, gwaith dy fysedd, y lloer a’r sêr, y rhai a ordeiniaist, pa beth yw dyn i ti i’w gofio a mab dyn i ti ymweled ag ef? Tybiwn y datgelid eu hystyr imi pan fyddwn yn oedolyn.

Cofiaf ddychryn fy hun, a minnau’n saith neu wyth mlwydd oed, trwy feddwl: ‘Dydw i ddim yn coelio mewn tylwyth teg. Dydw i ddim yn coelio yn Santa Clôs…A’r peth nesa, fyddi di ddim yn credu yn Nuw!’  Gwadais y cyhuddiad yn ffyrnig gyhyd ag y gallwn ond yn anffyddiwr y derbyniwyd fi’n gyflawn aelod a minnau’n bedair ar ddeg a rhoddais y gorau i ‘fynd i’r Capal’ rhyw ddwy flynedd yn ddiweddarach. Serch hynny, byddai’n chwith gen i glywed fod Capel Croes-y-waen wedi cau.

Dywedodd y beirniad llenyddol Marcsaidd, Terry Eagleton, un o Wyddelod Lerpwl, ei fod yn mynychu’r Offeren o bryd i’w gilydd ‘er mwyn cadw blaen fy nhroed yn y gwareiddiad y ces i fy magu ynddo’. Nid oes gyfleustra cyffelyb ar gael ar gyfer rhywun fel fi:

Oedfa fore Sul a chynulleidfa o hanner cant, yn aelodau o’r dosbarth canol proffesiynol, y werin weithiol ac ambell ffermwr a thyddynwr, mewn addoldy a lle ynddo i drichant. Amrediad cyflawn o oedrannau  –  plant, pobol ifainc, canol-oed a henoed. Pregeth sych, hirfaith, annealladwy i beri i’r gwrandawr  synfyfyrio neu bendwmpian. Gweddi i ysgogi cwestiynau  metaffysegol: ‘Efo pwy mae o’n meddwl ei fod o’n siarad? Fo’i hun? Ni? Os oes’na Dduw, sut mae O’n medru delio hefo pob un o’r miliyna o weddia fydd O’n glwad bob bora Sul? Sgynno Fo filoedd ar filoedd o angylion, fel clarcod, i’w helpu O?’ Emyn fywiog wedyn, i’n deffro ni cyn mynd am dro hamddenol hyd at  Allt-y-gro, ar gwr y pentref, efo’n tadau a gwrywod eraill, cyn cinio.

Fyddai dogmatiaeth, dwyster a phiwritaniaeth y ffwndamentaliaid Calfinaidd, brwdfrydedd yr ‘Happy-Clappies’, na rhyddfrydiaeth sentimental eglwysi a adfywiwyd gan genedlaetholwyr dosbarth-cannol ddim yn gneud y tro.

Ond petai Pontypridd yn nes at Managua, mae’n debyg y byddwn yn picio  draw ambell Sul i fod yn bresennol mewn offeren a gwasanaeth yng ngofal y Tad Ernesto Cardenal, offeiriad, cerflynydd, cyfieithydd, bardd cyfoes enwocaf De Amerig ac un o oreuon y cyfandir hwnnw. Cardenal oedd y Gweinidog dros Ddiwylliant yn llywodraeth Sandinistaidd gyntaf Nicaragua, rhwng 1979 a 1987, ac fe’i ceryddwyd am hynny yn llym ac yn gyhoeddus, ar darmac maes Awyr Managua gan y Pab Ioan-Pawl II pan ymwelodd y pontiff adweithiol hwnnw â Nicaragua. Cyhudda Ernesto Cardenal ‘Wojtyla’, fel y geilw ef, ei olynydd ‘Ratzinger’ a’r rhan fwyaf o’u rhagflaenwyr o fradychu Cristnogaeth.

Petawn i mor ffodus â chael gwrando ar bregeth gan yr offeiriad di-wardd hwn, efallai y clywwn eiriau tebyg i’r rhai a lefarodd mewn cyfweliad a gyhoeddwyd  yn y cylchgrawn El País Semanal (01.07.12):

I mi, yr un peth ydi Chwyldro, Duw a barddoniaeth.Y Chwyldro ydi’r un a broffwydodd Iesu. Heddiw, mae rhai diwynyddion yn datgan fod teyrnas Dduw, fel y proffwydodd Iesu hi, yn debyg iawn i’r syniad cyfoes am chwyldro, a dyna’r gwir. Chwyldro tanseiliol (subversivo) a arweiniodd, yn achos Iesu, at ei farwolaeth. Mae hefyd yn golygu newid gwleidyddol a chymdeithasol…Yr un peth yw’r gymdeithas gomiwnyddol, ddi-ddosbarth, berffaith sydd i ddod â theyrnas Dduw ar y ddaear… Mae pobol ifainc heddiw’n datgan fod ‘byd arall yn bosib’ ac rydw innau’n meddwl hynny, fel y gwnâi Iesu. Mae byd arall yn bosib ac yn angenrheidiol ac mae Eglwys arall yn bosib. Â rhai cyn belled â dweud fod Duw arall yn bosib…Rhoddodd Duw y gorau i fod yn Dduw ers peth amser. Aeth a’n gadael ni i newid pethau drosom ni’n hunain. Mae hynny’n esbonio’r Holocost a chamweddau eraill yr hil ddynol.

Pan ymwelais â Nicaragua gyda Chymdeithas Cymru-Nicaragua rai blynyddoedd yn  ôl, cefais fynd i gyfarfod o Undeb Ysgrifenwyr y wlad honno a chyfarfod Ernesto Cardenal. Braint a phleser, yn wir, oedd dangos iddo, yn un o gyhoeddiadau Cymorth Cristnogol, fy nhrosiad o un o’i gerddi ac o ddarllen hwnnw iddo:

 

          Y BUMED SALM

 

Gwrando fy ngeiriau, Arglwydd,

erglyw fy ngriddfannau.

Gwrando lef fy ngwaedd

oblegid nid wyt ti,Dduw,

yn gyfaill unbenaethiaid,

nac yn cymeradwyo eu polisïau,

nac yn cydfynd â’u propaganda,

nac yn cymdeithasu â gangsteriaid.

 

Nid oes uniondeb yn eu hareithiau

nac yn eu datganiadau i’r wasg.

Soniant am heddwch yn eu hareithiau

Tra’n cynhyrchu rhagor o arfau.

Soniant am heddwch mewn cynadleddau

tra’n dirgel ymarfogi.

 

Eu darllediadau celwyddog sy’n rhuo drwy y nos,

eu swyddfeydd sy’n llawn cynllwynion troseddol

ac ystrywiau camweddus

ond ti a’m gwaredi rhag eu drwg-weithredoedd.

Llefarant megis peirian-ddrylliau.

Eu tafodau llachar, bidogau ydynt.

 

Cystwya hwy,o Dduw.

Difetha eu polisïau.

Drysa eu memoranda.

Llesteiria eu cynlluniau.

 

Pan ddiasbedain y seiren rybudd

byddi di gyda mi.

Ti fydd fy noddfa pan ffrwydra’r bom.

Canys ti, Arglwydd, wyt yn bendithio’r cyfiawn

nad yw’n coelio celwyddau eu hysbysebion,

eu cysylltiadau cyhoeddus

a’u hymgyrchoedd politicaidd.

 charedigrwydd yr amgylchyni di ef

megis â thanciau rhyfel.

Cefais  gan y bardd rodd o gasgliad o gerddi gan rai o feirdd Nicaragua a olygwyd ganddo ef ei hun a chyflwyniad amhrisiadwy ar y flaen-ddalen: Para G.M.,fraternalmente. Ernesto Cardenal.

 



Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s