fy nyled i nicaragua

Bydd Sara Ashton yn siarad yng nghyfarfod yn Steddfod Wrecsam, Dydd Mercher, Awst 3, 3.30, ym Mhabell Cymdeithasau 2. Isod mae hi’n disgrifio ei phrofiad o fyw a gweithio yn Nicaragua, a’r dylanwad ar ei gwaith a bywyd.

Pe bae dylanwad cymdeithas ar unigolion, a dylanwad unigolion ar y gymdeithas hynny yn cael ei gofnodi fel cyfrif banc. Byddwn mewn dyled aruthrol. Yn arbennig lle mae Nicaragua yn y cwestiwn.

Pan oeddwn yn ysgrifennu’n diolchiadau i’w cynnwys yn du blaen fy nofel ‘Mari Wyn’, diolch gwnes i i rheini oedd wedi helpu’n uniongyrchol gyda’r broses sgwennu. Dim ond wedyn, ar ôl imi holi Ben os oedd modd sgwennu erthygl am y llyfr i gylchlythyr yr ymgyrch (gan y byddwn yn meddwl y buasech chi fel aelodau’r ymgyrch gyda diddordeb ynddo!), wnes i sylweddoli faint oeddwn angen diolch i bobl Nicaragua am eu cyfraniad nhw tuag at y broses o ffurfio syniadau ar gyfer y llyfr hefyd. Gwnaeth hynny, yn ei dro, fy arwain i feddwl am faint o ddylanwad mae Nicaragua wedi cael ar fy mywyd yn gyffredinol ac ar yr holl bethau dwi wedi ac yn eu gwneud.

Gwnaeth byw yno gwneud imi sylweddoli pa mor anodd mae bywyd yn gallu bod. Yn enwedig os ydy rhywun yn byw mewn cynefin ymylol (sy’n cael ei wthio mwy mwy tuag at yr ymylon gan gynhesu byd eang, a phrinder adnoddau) dan system economaidd sy’n atal i rywun gwarchod ac elwa, yng ngwir ystyr y gair, o’r cynefin hwnnw. Gwnaeth neud imi sylweddoli bod fy null o fyw yng Nghymru a’r systemau economaidd, cymdeithasol a gwleidyddol mae hynny’n parhau, yn atal fy ffrindiau yn Nicaragua rhag byw, mewn rhai achosion, heb sôn am fyw’n gyfforddus. Gwnaeth neud imi sylweddoli nad oedd gosod ambell i fwlb ynni isel, er yn beth pwysig i’w wneud, yn ddigon. Gwnaeth neud imi sylweddoli, os oeddwn am alw fy hun yn ffrind i’r bobl ‘ma, fod rhaid imi wneud popeth o fewn fy ngallu, fel y maen nhw eu hunain yn gwneud, er mor anodd yw eu bywydau bob dydd, i, yn y bôn, newid y byd. Gwnaeth neud imi sylweddoli, os oeddwn am wneud hynny byddwn yn gorfod derbyn fod bywyd fi’n hun, a bywydau eraill o fewn fy nghymdeithas yn gorfod bod yn llai cyfforddus.

Ar ochr arall y geiniog, gwnaeth byw yno dangos imi’r pŵer sydd gan bobl gyffredin o bob math i newid y byd wrth gydweithio i oroesi a ffynnu. Fedrai’m disgrifio’r wefr o ryw fath o ryddid a gefais wrth eistedd ar do bws am 5 o’r gloch y bore, yn hyrtlan trwy’r cefn gwlad, yn gweiddi canu ‘Juntos unidos jamas seran vencidos’ ar y ffordd i ddathliadau pen-blwydd y chwyldro’n 19 ac wedyn yn 20. Yr un wefr a deimlais wrth fynychu protestiadau anferthol Jiwbilî 2000 yn Llundain a’r G8 yn Genoa, yn ogystal â phrotestiadau llai o amgylch Cymru a Lloegr. Dim bod canlyniadau ymgyrch y chwyldro yn Nicaragua’n berffaith, na chwaith yr ymgyrchoedd dwi wedi bod yn rhan ohonyn nhw. Does ‘na’r un newid cymdeithasol yn berffaith, sŵn i ddim yn meddwl. Ond mae’r gobaith sy’n ynghlwm a’r broses o ymgyrchu a cheisio newid cymdeithas yr un mor bwysig â’r canlyniadau yn fy marn i. Oherwydd y gobaith hynny sy’n ein galluogi ni i weledigaethu realiti gwell, i fentro dychmygu ei fod yn bosib.

Sy’n dod a fi i’r trydydd peth, ac efallai’r peth mwyaf pwysig, wnaeth bobl Nicaragua dysgu imi. Unwaith mae rhywun wedi teimlo’r gobaith hynny ac wedi cael cip ar ddyfodol gwell, ni ddaw’r chwyldro byth i ben. Mae ‘na fodd ei weithredu bob dydd, a thrwy bob gweithred a wna rhywun. Mae’r gweithredu a chaiff ei wireddu ledled y wlad hyd heddiw’n dyst i hynny. Dydy chwyldro ddim yn rhestr o bethau i gyflawni fel y gall rhywun ei arfarnu a datgan ei lwyddiant neu beidio. Mae’n gylchdro o brosesau cymdeithasol, gwleidyddol, emosiynol, ysbrydol a ffisegol. Prosesau sy’n cyfrannu tuag at les, yn ystyr ehangaf y gair, y ddaear a’i thrigolion. Nid cael gwared ar rywbeth drwg mo’r ‘chwyldro’ ond adeiladu rhywbeth da. Dim bod gwneud hynny’n hawdd. Mae darllen ‘The Country Under My Skin’ gan Gioconda Belli a oedd yn rhan o’r chwyldro yn y 70au ac wedyn, yn fy atgoffa o eni babi (penderfyniad, cadernid, nerth a dyfalbarhad yw’r geiriau sy’n dod i’r meddwl, yn ogystal â synnwyr digrifwch wrth gwrs!). Ond mae o’n bosib.

Wrth sgwennu hyn rŵan dwi wedi sylweddoli na ddylwn i wedi dim ond diolch i bobl Nicaragua yn y llyfr ond ei gyflwyno iddynt. Caiff y nofel ei grynhoi ar gefn y llyfr fel y ganlyn: ‘Hanes hogan fach yn dod i ddeall y byd a’i bethau yw hon. Ond mae taith Mari Wyn yn cynrychioli llawer mwy na hynny hefyd. Wrth gymryd cip ar ddyfodol posib, cawn archwilio’r modd rydyn ni’n dewis byw ein bywydau heddiw, a gofyn a yw’r dewisiadau a wnawn ni yn rhai doeth…’. Mae wedi dod yn amlwg imi fod taith Mari yn y nofel yn adlewyrchiad o’r daith a fues arni wrth fyw a gweithio yn Nicaragua. Mae’r profiad cefais yno nid yn unig wedi cyfrannu tuag at ffurfio syniadau ar gyfer y nofel, mae wedi cyfrannu’n fawr iawn tuag at y ffordd dwi’n gweld y byd, a’r ffordd dwi’n ceisio byw fy mywyd. 

Dwi’n lwcus iawn felly, nad yw dylanwadau ar unigolion gan gymdeithas a dylanwadau unigolion ar y gymdeithas honno yn cael eu cofnodi fel cyfrif banc. Onid dyna sydd mor hyfryd am solidariaeth (sef sefyll ochr yn ochr â’n brodyr a chwiorydd wrth weithio tuag at well fyd), y ffaith nad oes modd cofnodi’r trosglwyddiad o ysbrydoliaeth rhwng un sawl a’r llall a’r gweithredu caiff ei wireddu yn sgil hynny. Y ffaith, hyd yn oed pe bae modd gwneud hynny, byddai’r sỳms byth yn adio’n gywir, achos yn yr ystod yma mae’r cyfanwaith yn fwy na chyfanswm y rhannau. Y ffaith fod, fel y dywedir Taid wrth Mari Wyn yn y nofel, ‘O’r holl rymoedd sydd yn gwneud gwell byd, does ‘na’r un mor anhepgorol, yr un mor rymus â gobaith.’ Y ffaith fod, fel y gweiddais o do bws unwaith, ‘Juntos unidos jamas seran vencidos!’.

Cyhoeddwyd Mari Wyn gan Y Lolfa, mae modd ei brynu o’ch siop lyfrau Cymraeg lleol neu os nad oes un yn agos, dros y we.



Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s